Do chuid sonraí a chosaint

Ceisteanna Coitianta faoi Chosaint agus Slándáil Sonraí

Cé a bhfuil na sonraí daonáirimh á mbailiú acu?

Tugann an Phríomh-Oifig Staidrimh (an POS) faoin daonáireamh in Éirinn?  Is sinne an soláthraí náisiúnta neamhspleách staitisticí.  Is é an cúram atá orainn eolas a bhailiú, anailís a dhéanamh air agus staitisticí a chur le chéile faoinár ndaonra, sochaí agus geilleagar.

Cén fáth a bhfuil na sonraí seo á mbailiú acu?

Cuireann an daonáireamh eolas ríthábhachtach ar fáil ar ár ndaonra agus ár stoc tithíochta. Cabhraíonn torthaí daonáirimh le heolas a sholáthar do phríomhsheirbhísí a fhorbairt agus a sholáthar, cosúil le hoideachas, sláinte agus iompar a theastaíonn inár bpobail.

An mbaineann an Rialachán Ginearálta um Chosaint Sonraí (an RGCS) leis na sonraí atá á mbailiú sa Daonáireamh?

Baineann. Leagtar amach an creat dlíthiúil sa Rialachán Ginearálta um Chosaint Sonraí (an RGCS) agus sna hAchtanna um Chosaint Sonraí, 1988 go 2018 chun sonraí pearsanta a bhailiú in Éirinn. Bronnann siad cearta, i dteannta a chéile, ar dhaoine (ábhair shonraí) maidir lena n-eolas pearsanta a bhailiú agus a phróiseáil. D’fhéadfadh na cearta seo a bheith srianta, áfach, i rith an  daonáirimh, nuair atá sonraí á mbailiú agus á bpróiseáil ar chuspóirí staitistiúla. Leagann an RGCS agus na hAchtanna um Chosaint Sonraí oibleagáidí freisin ar eagraíochtaí, cosúil leis an bPríomh-Oifig Staidrimh (an POS) a bhailíonn agus a úsáideann an t-eolas sin (rialaitheoirí sonraí/próiseálaithe sonraí).  Tá eolas breise ar an RGCS ar fáil anseo.

An bhfuil m’eolas faoi rún agus slán?

Tá.  Léirímid luach ar agus cosnaímid d’eolas agus tá a rúndacht agus a slándáil á gcosaint ag an dlí.  Oifigigh Staitisticí iad an fhoireann go léir atá bainteach sa Daonáireamh, foireann na cuideachta san áireamh a dhéanann na sonraí a phróiseáil ar son an POS.  Ciallaíonn seo go gceanglaítear orthu faoin Acht Staidrimh, 1993 a chinntiú go mbíonn do shonraí faoi rún i gcónaí. 

Ní fhoilsíonn an POS ach sonraí grúpáilte gan ainm i bhfoirm staitisticí.

An bhfanann na sonraí in Éirinn?

Ní aistreofar aon sonraí pearsanta lasmuigh d’Éirinn.

Cén bunús dlí atá agat chun sonraí daonáirimh a bhailiú?

Foráiltear don bhunús dlí do shonraí daonáirimh a bhailiú san Acht Staidrimh, 1993.  Cuireann Alt 25 den Acht ar chumas an Taoisigh Orduithe (Ionstraimí Reachtúla) a dhéanamh a cheanglaíonn ar dhaoine eolas a sholáthar faoin Acht. Foráiltear in Ailt 26 agus 27 den Acht go n-iarrfaidh Ard-Stiúrthóir an POS ar dhaoine foirm a líonadh agus a sheoladh ar ais tar éis go ndéanann an Taoiseach Ordú den saghas sin.

Foráiltear san Ordú Staidrimh (Daonáireamh), 2020 go gcuirfear an daonáireamh ar bun an 3 Aibreán 2022.  Sonraítear ann an t-eolas a chuirfear ar fáil agus na daoine ar gá dóibh é a chur ar siúl.

Mar Bhallstát an Aontais Eorpaigh, tá oibleagáid ar Éirinn tabhairt faoi dhaonáireamh rialta ar a daonra, faoi mar a leagtar amach i Rialachán (CE) Uimh. 763/2008. Tá rialacháin ar leith ann freisin a bhaineann leis an daonáireamh seo – Rialachán 2017/543 agus Rialachán 2017/712.

Conas a bhailíonn agus a phróiseálann tú na sonraí daonáirimh?

Is é an bunmhodh ina mbailítear sonraí an fhoirm dhaonáirimh. Déanfaidh áiritheoir daonáirimh foirm dhaonáirimh a sheachadadh chuig gach áit chónaithe in Éirinn roimh Oíche an Daonáirimh (an 3 Aibreán), agus fillfidh siad leis na foirmeacha líonta a bhailiú idir an 4 Aibreán agus an 6 Bealtaine 2022. 

Seoltar na foirmeacha líonta ar ais chuig oifig an POS i Sord.

Déantar na foirmeacha a scanadh agus a thiontú ina n-íomhánna ríomhaire. Déantar iad seo a thiontú ina sonraí inléite trí Aithint Optúil Carachtar a úsáid agus déanann an fhoireann iad a sheiceáil agus a chódú le cabhair ó ríomhchóras speisialta.  Déanann an POS na sonraí ó na foirmeacha a phróiseáil ar ghréasán slán dúnta. A luaithe a rinneadh iad a scanadh agus a sheiceáil, stórálfar na foirmeacha líonta páipéir agus íomhánna digiteacha go slán ar feadh 100 bliain, agus cuirfear ar fáil don phobal ansin iad, faoi mar a bhforáiltear dó san Acht Staidrimh, 1993.

An mbailíonn na háiritheoirí aon sonraí eile?

Baileoidh áiritheoirí roinnt sonraí pearsanta ag leac an dorais, cosúil le hainm agus uimhir theagmhála an tsealbhóra tí – déantar é seo leis an am is áisiúla leis an bhfoirm Dhaonáirimh a bhailiú a éascú.

Cuirfidh an t-áiritheoir ainm, gnéas, aois agus saoránacht na ndaoine muinteartha go léir i gcuntas nuair a thugann siad le fios go mbeidh siad as baile ar oíche an Daonáirimh.

Iontráiltear na sonraí isteach i bhfeidhmchlár a forbraíodh go sonrach ar a nguthán cliste den POS agus seoltar iad chuig bunachar sonraí slán an POS.  Tá na sonraí seo slán agus ní úsáidtear an t-ainm agus an uimhir ghutháin teagmhála ach mar áis don áiritheoir foirmeacha daonáirimh a sholáthar agus a bhailiú nó chun cabhrú leis an sealbhóir tí le ceisteanna faoin daonáireamh. Scriostar sonraí pearsanta trí mhí i ndiaidh gur cuireadh oibríocht allamuigh an daonáirimh i gcrích.  Déanfar gach guthán a ghlanadh go fóiréinseach ag deireadh an oibriúcháin.

Cad faoi shonraí a bhailítear trí fhoirm ghréasáin na deisce cabhrach?

Is féidir le sealbhóirí tí an fhoirm ghréasáin a úsáid atá ar láithreán gréasáin census.ie le foirm dhaonáirimh a iarraidh mura bhfuair siad ceann.  Is féidir leo foirm dhaonáirimh i nGaeilge, foirm i gcló mór, foirm in braille, nó foirm threorach aistriúcháin i dteanga ar bith de na 22 teanga ar an bhfoirm ghréasáin a iarraidh freisin. Caithfear roinnt sonraí pearsanta (ainm, seoladh, éirchód agus uimhir ghutháin teagmhála nó seoladh ríomhphoist) a sholáthar chun gur féidir an iarraidh a dhéanamh.  Úsáidtear an t-eolas leis an áiritheoir daonáirimh ábhartha a chur ar an eolas chun gur féidir leo an fhoirm chuí dhaonáirimh a sheachadadh.  Úsáidtear na sonraí pearsanta go léir a bhailítear ar an bhfoirm ghréasáin le cabhrú leis an oibriúchán allamuigh agus coimeádfar iad ar feadh tréimhse uasta 3 mhí tar éis an Daonáirimh agus scriosfar ansin iad.

Cén ceart rochtana atá agam ar na sonraí?

Déantar na cearta atá agat maidir le do shonraí pearsanta a bailíodh a shainmhíniú i gCuid 5, Caibidil 4 den Acht um Chosaint Sonraí, 2018.  Bíonn srianta i gceist, áfach, i gcásanna áirithe, ar nós sonraí pearsanta a phróiseáil ar chuspóirí staitistiúla.  Leagtar amach feidhmeanna an Bhoird i gCuid 3 den Acht seo.  

Faoin Rialachán Ginearálta um Chosaint Sonraí (an RGCS), tá cearta áirithe agat maidir le do shonraí:

  • An ceart chun rochtain, ceartú, scriosadh nó srianadh ar do shonraí pearsanta a iarraidh nó agóid a dhéanamh in aghaidh phróiseáil do shonraí pearsanta.
  • An ceart chun gearán a dhéanamh leis an Údarás Maoirseachta um Chosaint Sonraí.

Nuair atá do shonraí á mbailiú agus á bpróiseáil ar chúiseanna staitistiúla, áfach, cosúil leis an daonáireamh, d’fhéadfadh na cearta seo a bheith srianta. D’fhéadfadh srianta a bheith i bhfeidhm nuair ba dhóchúil nach bhféadfaí bheith in ann an phróiseáil staitistiúil a bhaint amach mar gheall ar aon chinn de na cearta siúd a fheidhmiú nó nuair ba dhóchúil go gcuirfeadh sé go mór isteach ar an bpróiseáil sin agus nuair a theastaíonn an srianadh sin chun an phróiseáil staitistiúil a dhéanamh.

Más mian leat do chearta maidir le do shonraí a fheidhmiú, is féidir leat teagmháil a dhéanamh le hOifigeach Cosanta Sonraí an POS, agus leagtar amach thíos sonraí an oifigigh sin. Déanfar measúnú ar iarratais ar rochtain ar bhonn cás ar chás. Beartaíonn an Oifig seo an ceart seo a fheidhmiú pé áit ar féidir.

Cé hé an teagmhálaí um chosaint sonraí laistigh den POS?

Cheap an POS Oifigeach Cosanta Sonraí (OCS) ar aon dul lenár gceanglais de chuid an RGCS. Déanann an OCS maoirseacht ar cheanglais staitistiúla rúndachta agus um chosaint sonraí a chomhlíonadh.

Seo a leanas sonraí teagmhála an OCS:

An tOifigeach Cosanta Sonraí
An Phríomh-Oifig Staidrimh
Bóthar na Sceiche Airde
Corcaigh
T12 X00E
R-phost: dpo@cso.ie

Cad a dhéanaim mura bhfuil mé sásta le freagairt an POS?

Tá an ceart agat teagmháil a dhéanamh leis an gCoimisiún Cosanta Sonraí maidir le haon cheisteanna/bhuarthaí faoi phróiseáil do shonraí pearsanta.   

Is iad sonraí teagmhála an Choimisiúin: 

  • Sa phost: Oifig an Choimisiúin Chosanta Sonraí, 21 Cearnóg Mhic Liam Theas, Baile Átha Cliath 2, D02 RD28, Éire.
  • Ar ríomhphost: info@dataprotection.ie
  • Ar an nguthán: 0761 104 800 nó uimhir íosghlao 1890 252 231
  • Ar líne: www.dataprotection.ie

Má bhíonn aon cheisteanna eile agat maidir le do chearta um Chosaint Sonraí agus mura féidir leat an freagra a aimsiú ar ár láithreán gréasáin, is féidir leat teagmháil a dhéanamh lenár nOifigeach Cosanta Sonraí trí úsáid a bhaint as na sonraí teagmhála a leagtar amach thuas.