Trédhearcacht agus Cosaint Sonraí

Cé sinn féin?

Is í an Phríomh-Oifig Staidrimh (an POS) Institiúid Staitistiúil Náisiúnta na hÉireann agus is é ár gcuspóir staitisticí faoi mhuintir, sochaí agus geilleagar a bhailiú, a anailísiú agus a chur ar fáil go neamhchlaonta. Go sonrach, is é ár sainordú faoin Acht Staidrimh, 1993 “Faisnéis a bhaineann le gníomhaíochtaí agus dálaí eacnamaíocha, sóisialta agus ginearálta sa Stát a bhailiú, a thiomsú, a bhaint amach agus a scaipeadh chun críocha staidrimh.” (Alt 10).

Cuireann staitisticí eolas ar fáil do chinnteoireacht i measc réimse limistéar, tógáil, sláinte, leas, an comhshaol agus an geilleagar ina measc. Ar leibhéal Eorpach, cruthaíonn siad íomhá chruinn d’fheidhmíocht gheilleagrach agus shóisialta na hÉireann agus cumasaíonn siad comparáidí a dhéanamh idir Éirinn agus tíortha eile.

Is é an POS an Rialaitheoir Sonraí do shonraí Dhaonáireamh 2022.

Cad é an daonáireamh?

Áireamh, agus cuntas, é an Daonáireamh ar gach duine agus gach áit chónaithe in Éirinn ar Oíche an Daonáirimh (an 3 Aibreán 2022). De réir an dlí (an tAcht Staidrimh 1993; an tOrdú Staidrimh (Daonáireamh), 2020), tá ar gach duine in Éirinn ar an oíche sin a bheith curtha san áireamh ar fhoirm dhaonáirimh.

Ba sa bhliain 1821 a bhí an chéad daonáireamh iomlán Éireannach ar siúl. Cuireadh daonáireamh ar siúl gach cúig bliana ó na 1950idí (bhí roinnt eisceachtaí i gceist). Cuireann an daonáireamh sonraí ríthábhachtacha ar fáil faoin ngá atá le seirbhísí cosúil le hoideachas, sláinte agus iompar ar leibhéal réigiúnach agus náisiúnta. Faoi mar a bhforáiltear dó i mbunreacht na hÉireann, cuireann sé eolas ar fáil freisin don líon comhaltaí i nDáil Éireann, agus comhdhéanamh na dtoghcheantar.

Cuspóir na Próiseála

Is é an cuspóir atá le sonraí an Daonáirimh a phróiseáil éifeacht a thabhairt d’fheidhmeanna na Príomh-Oifige Staidrimh faoi mar a leagtar amach faoin Acht Staidrimh, 1993 ag Alt 10, arb iad seo faisnéis a bhailiú, a phróiseáil, a anailísiú agus a scaipeadh a bhaineann le gníomhaíochtaí agus dálaí geilleagracha, sóisialta agus ginearálta an Stáit.

Is é an daonáireamh an suirbhé rialta is mó agus is cuimsithí faoina dtugtar leis an eolas seo ar ár ndaonra a bhailiú. Úsáidtear an fhoirm dhaonáirimh leis an eolas seo a bhailiú ó gach teaghlach agus áit chónaithe sa tír ar Oíche an Daonáirimh. Déantar an t-eolas ar na foirmeacha a anailísiú, a achoimriú agus a ullmhú lena fhoilsiú ag staitisteoirí an daonáirimh. Foilseofar na torthaí ó Dhaonáireamh 2022 – mar shonraí comhiomlánaithe agus gan ainm idir Aibreán agus Nollaig 2023. Is é cuspóir an daonáirimh sonraí a bhailiú a úsáideann an lucht déanta beartas lenár seirbhísí amach anseo a phleanáil ar leibhéal pobail, áitiúil agus náisiúnta, cúram sláinte, oideachas, iompar agus tithíocht san áireamh, chomh maith leis an POS a éascú ár n-oibleagáidí faoin Acht Staidrimh, 1993 a chomhlíonadh. Tá torthaí daonáireamh roimhe seo ar fáil gan srian ar láithreán gréasáin an POS.

An bunús dlí atá le bailiú agus próiseáil:

Tugann an Oifig faoina cumhachtaí a fheidhmiú faoi na hAilt seo den Acht i gcomhthéacs a feidhmeanna atá ainmnithe go dlíthiúil, a leagtar amach ag Alt 10 d’Acht 1993, faoi mar a luaitear thuas.

Is é an tAcht Staidrimh, 1993 an reachtaíocht bhunúsach a chuimsíonn gach suirbhé faoina dtugann an Phríomh-Oifig Staidrimh (an POS), an daonáireamh san áireamh. Cuireann Alt 25 den Acht ar chumas an Taoisigh Orduithe (Ionstraimí Reachtúla) a dhéanamh a cheanglaíonn ar dhaoine eolas a sholáthar faoin Acht. Foráiltear in Ailt 26 agus 27 den Acht go n-iarrfaidh Ard-Stiúrthóir an POS ar dhaoine foirm a líonadh agus a sheoladh ar ais tar éis go ndéanann an Taoiseach Ordú den saghas sin. 

Tá ‘Taisceadán Todhchaí’ ar fhoirm Dhaonáireamh 2022 inar féidir le daoine – más mian leo – a dteachtaireachtaí féin a scríobh. Seo an t-aon mhír dheonach den fhoirm. Foráiltear in Alt 24 den Acht gur féidir leis an POS cuireadh a thabhairt d’aon duine eolas a sholáthar ar bhonn deonach.

Foráiltear san Ordú Staidrimh (Daonáireamh), 2020 go gcuirfear an daonáireamh ar bun an 3 Aibreán 2022.  Sonraítear ann an t-eolas a chuirfear ar fáil agus na daoine ar gá dóibh é a chur ar siúl. 

Mar Bhallstát an Aontais Eorpaigh (AE), tá oibleagáid ar Éirinn tabhairt faoi dhaonáireamh rialta ar a daonra, faoi mar a leagtar amach i Rialachán (CE) Uimh. 763/2008.Tá rialacháin ar leith ann freisin a bhaineann leis an daonáireamh seo – Rialachán 2017/543 agus Rialachán 2017/712.Tá ar Éirinn sonraí rialta a sholáthar ar ár ndaonra agus ár stoc tithíochta do Eurostat, seirbhís staitistiúil an AE. Is iad na torthaí daonáirimh comhiomlánaithe agus gan ainm an bunús atá leis na sonraí seo.

Tá próiseáil dhleathach á déanamh ag an POS ar na sonraí Daonáirimh faoi na hAirteagail seo a leanas den RGCS:

  • Airteagal 6 (1) (c): teastaíonn próiseáil chun oibleagáid dhlíthiúil a chomhlíonadh a bhfuil an rialaitheoir faoina réir.
  • Airteagal 6 (1) (e): teastaíonn próiseáil chun tasc a fheidhmiú faoina dtugtar ar mhaithe le leas an phobail nó i bhfeidhmiú údaráis oifigiúil a dhílsítear sa rialaitheoir
  • Airteagal 9 (2) (g): teastaíonn próiseáil ar chúiseanna leas substainteach an phobail; agus
  • Airteagal 9 (2) (j): teastaíonn próiseáil ar mhaithe le cúiseanna leasa phoiblí i limistéar na sláinte poiblí.
  • agus faoi na hAilt seo a leanas den Acht um Chosaint Sonraí, 2018, Ailt 38 (1)(a), Ailt 42(1)(c) agus Alt 54(c).

Tabharfaidh an POS, i gcaitheamh dó tabhairt faoin dhualgais agus ár sainordú a shásamh, faoi anailís staitistiúil a theastaíonn chun acmhainn staitistiúil sonraí a scrúdú agus a shainiú, a chinntíonn gur féidir eolas a chur ar fáil go leanúnach don tsochaí agus do bheartas.

Cé a úsáideann na sonraí?

Úsáidfidh comhlachtaí Rialtais áitiúla, réigiúnacha agus náisiúnta, acadóirí, na meáin, an pobal agus eagraíochtaí staitistiúla náisiúnta eile an t-aschur staitistiúil comhiomlánaithe.

An bhfuil do shonraí pearsanta rúnda agus cé chomh fada a choimeádfar na sonraí?

Tá. Meastar go bhfuil aon sonraí inaitheanta a sholáthraítear don POS faoi rún daingean agus ní féidir iad a roinnt le haon tríú páirtí. Cuirtear taca faoi seo san Acht Staidrimh, 1993.

Stórálfar d’fhoirm líonta dhaonáirimh go slán ar feadh 100 bliain, agus cuirfear ar fáil go poiblí í ina dhiaidh sin, ar aon dul leis an Acht Staidrimh.

An roinneann an POS sonraí pearsanta le haon tríú páirtithe?

Ní roinneann. Ní roinnfidh an POS aon sonraí pearsanta le haon tríú páirtithe – an Stát, tríú páirtithe tráchtála ná aon tríú páirtithe eile. I gcásanna áirithe ar leith, is féidir leaganacha gan ainm de shonraí a chur ar fáil do thaighdeoirí faofa faoi phrótacail dhiana taighdeora agus faoi nósanna imeachta mionsonraithe rialachais. 

Ceann de na croíphrionsabail a rialaíonn Institiúidí Staitistiúla Náisiúnta a oibriú ná rúndacht an eolais go léir a sholáthraíonn soláthraithe sonraí a chosaint. Bunaítear cumas an POS Staitisticí Oifigiúla a chur le chéile ar a mhéid iontaoibhe atá ag daoine aonair agus cuideachtaí as an POS maidir le heolas íogair agus tá an ráthaíocht a sholáthraíonn an POS maidir le rúndacht do na soláthraithe sonraí go léir bunaithe ar an mbunriachtanas nach nochtar sonraí rúnda, faoi mar a leagtar amach i reachtaíocht náisiúnta agus staitistiúil an AE.

Cén cearta atá agat mar ábhar sonraí?

Bronntar na cearta seo a leanas ar dhaoine aonair sa Rialacháin Ghinearálta um Chosaint Sonraí (an RGCS): 

  1. An ceart go gcuirtear ar an eolas thú
  2. An ceart rochtana
  3. An ceart chun ceartú
  4. An ceart go ndéanfaí léirscriosadh
  5. An ceart chun próiseáil a shrianadh
  6. An ceart chun agóid a dhéanamh in aghaidh próiseáil sonraí pearsanta

Más mian leat na cearta seo a fheidhmiú go díreach tríd an POS, mar gheall go bpróiseáiltear do shonraí ar chuspóirí staitistiúla, beidh feidhm ag teorainneacha áirithe i gcomhréir le hAirteagal 89 den RGCS. Is amhlaidh seo mar gheall go mb’fhéidir nach bhféadfaí an phróiseáil staitistiúil a bhaint amach mar gheall ar aon chinn de na cearta seo a fheidhmiú, nó mar gheall gur dhóchúil go gcuirfeadh sé go mór isteach ar an bpróiseáil sin agus go bhféadfadh an srianadh sin a bheith ag teastáil chun na cuspóirí staitistiúla siúd a chomhlíonadh. Más mian leat do chearta maidir le do shonraí a fheidhmiú, is féidir leat teagmháil a dhéanamh le hOifigeach Cosanta Sonraí an POS, a leagtar amach thíos sonraí an oifigigh sin. Déanfar measúnú ar iarratais ar rochtain ar bhonn cás ar chás. Beartaíonn an Oifig seo an ceart seo a fheidhmiú pé áit ar féidir.

Foinsí agus catagóirí do shonraí pearsanta, nuair nár bailíodh do shonraí pearsanta go díreach uait:

Is é an bunmhodh ina mbailítear eolas an fhoirm dhaonáirimh. Déanfaidh áiritheoir daonáirimh an fhoirm dhaonáirimh a sheachadadh chuig agus a bhailiú ó gach teaghlach.

Baileoidh áiritheoirí roinnt sonraí pearsanta ag leac an dorais, cosúil le hainm agus uimhir theagmhála an tsealbhóra tí – déantar é seo leis an am is áisiúla leis an bhfoirm Dhaonáirimh a bhailiú a éascú.

Cuirfidh an t-áiritheoir ainm, gnéas, aois agus saoránacht na ndaoine muinteartha go léir i gcuntas nuair a thugann siad le fios go mbeidh siad as baile ar oíche an Daonáirimh.

Iontráiltear na sonraí isteach i bhfeidhmchlár a forbraíodh go sonrach ar a nguthán cliste den POS agus seoltar iad chuig bunachar sonraí slán an POS.  Tá na sonraí seo slán agus ní úsáidtear an t-ainm agus an uimhir ghutháin teagmhála ach mar áis don áiritheoir foirmeacha daonáirimh a sholáthar agus a bhailiú nó chun cabhrú leis an sealbhóir tí le ceisteanna faoin daonáireamh. Scriostar sonraí pearsanta trí mhí i ndiaidh gur cuireadh oibríocht allamuigh an daonáirimh i gcrích.  Déanfar gach guthán a ghlanadh go fóiréinseach (ciallaíonn seo go mbainfear na sonraí go léir go hiomlán ó ghutháin agus go ndeimhneoidh páirtí neamhspleách go ndearnadh seo) ag deireadh an oibriúcháin.

Úsáidfidh an POS sonraí riaracháin (i.e. sonraí a baineadh ó idirghníomhú daoine le comhlachtaí agus gníomhaireachtaí rialtais) le freagraí a sholáthar i gcás teaghlach nach bhfreagraíonn na ceisteanna agus i gcás roinnt ceisteanna nár freagraíodh ar fhoirmeacha daonáirimh. Is féidir teacht ar eolas breise faoin úsáid a bhaineann an POS as sonraí riaracháin i dtaobh staitisticí a tháirgeadh anseo.

Chun teacht ar eolas breise ar an suirbhé seo, ar do chearta um Chosaint Sonraí agus ar conas a úsáidtear do shonraí, déan teagmháil, le do thoil, le:

Oifig an Daonáirimh, An Phríomh-Oifig Staidrimh, Campas Gnó Shoird, Bóthar Bhaile Anraí, Sord. Contae Bhaile Átha Cliath K67 D2X4
Guthán: (01) 8951300
Ríomhphost: census@cso.ie

Sonraí teagmhála an Oifigigh Chosanta Sonraí:

Cheap an POS Oifigeach Cosanta Sonraí (OCS) ar aon dul lenár gceanglais de chuid an RGCS. Déanann an OCS maoirseacht ar cheanglais staitistiúla rúndachta agus um chosaint sonraí a chomhlíonadh. Má bhíonn aon cheisteanna agat faoin ráiteas seo, aon iarrataí san áireamh chun do chearta a fheidhmiú, déan teagmháil nó seol iad, le do thoil, chuig OCS an POS:

An tOifigeach Cosanta Sonraí,
An Phríomh-Oifig Staidrimh.
Bóthar na Sceiche Airde,
T12 X00E
Guthán: 021-453 5000
Ríomhphost: dpo@cso.ie

An ceart chun gearán a dhéanamh leis an Údarás Maoirseachta

Tá an ceart agat, faoin Rialachán Ginearálta um Chosaint Sonraí, gearán a dhéanamh leis an gCoimisiún Cosanta Sonraí má cheapann tú go bhfuil do shonraí pearsanta a phróiseáil in aghaidh an dlí um chosaint sonraí.  Is iad sonraí teagmhála an Choimisiúin:  

Sa phost: Oifig an Choimisiúin Chosanta Sonraí, 21 Cearnóg Mhic Liam Theas, Baile Átha Cliath 2, D02 RD28, Éire.

Nasc thíos le Ceisteanna Coitianta maidir le Cosaint Sonraí i dtaobh Dhaonáireamh 2022